Geceleri uyumadan evvel yaşanan uzun iç konuşmalar, gün içinde alınan kararları tekraren sorgulamak, “Acaba yanlış mı anlaşıldım?”, “Keşke bu türlü demeseydim…” üzere fikirler ortasında sıkışıp kalmak… Bunlar sana tanıdık geliyor mu? O vakit “aşırı düşünme” dediğimiz zihinsel döngünün içinden geçiyor olabilirsin.
Aşırı Düşünmek Nedir?
Aşırı düşünmek, geçmiş olayları daima tahlil etme (ruminasyon) ya da geleceği denetim etmeye çalışma (kaygılı düşünceler) üzere zihinsel süreçlerle karakterize edilir. Kulağa temiz gelebilir, hatta birinci bakışta “düşünceli” olmakla karıştırılabilir. Lakin bu durum bir noktadan sonra kişinin karar alma maharetini, özgüvenini ve hatta ruh sıhhatini zedelemeye başlar.
Zihinsel Tükenişin Ayak Sesleri
Aşırı düşünmek, beynin “tehlike algılayan” bölgesi olan amigdalanın daima tetikte kalmasına neden olur. Bu da vücudu daima bir alarm halinde fiyat. Vakitle şu tesirler ortaya çıkabilir:
• Kararsızlık ve erteleme: En kolay kararlarda bile “doğru”yu ararken ilerleyemez hale gelirsin.
• Uykusuzluk: Zihin susmaz, gece gündüz düşünür.
• Anksiyete ve depresyon: Daima tahlil, zihni yorar ve duygusal dengesizlik yaratır.
• Özgüven kaybı: Kendini ve kararlarını daima sorgulamak, benlik algını zedeler.
Neden Çok Düşünürüz?
Aslında beynimiz bizi müdafaaya çalışır. Geçmişteki yanlışları tekrar etmemek ya da gelecekteki riskleri evvelden görmek ister. Lakin bu uygun niyetli uğraş, denetimsiz hale geldiğinde zihinsel bir yük haline dönüşür. Bazen de çocukluk tecrübeleri, mükemmeliyetçilik, travmatik yaşantılar ya da düşük benlik hürmeti çok düşünmeye yer hazırlar.
Zihnini Sessizleştirmek Mümkün mü?
Evet, mümkün. Lakin bu bir “düşünmemek” gayreti değil; niyetlerin gelip geçmesine müsaade verme pratiğidir. İşte kimi teklifler:
• Farkındalık geliştir: Fikirleri bastırmak yerine “Şu an çok düşünüyorum” diyerek fark et. Bu farkındalık, otomatik zihinsel döngüyü kırar.
• Zihinsel mola ver: Gün içinde zihni meşgul eden husustan şuurlu olarak uzaklaş. Bu yürüyüş, meditasyon, nefes idmanı ya da bir deftere içini dökmek olabilir.
• Mükemmeliyetçilikle yüzleş: “Her şeyi hakikat yapmalıyım” inancı, zihni hiç durmadan çalıştırır. Halbuki bazen “yeterince iyi” olan da kafidir.
• Profesyonel dayanak al: Çok düşünme, altında korku bozukluğu, travma ya da düşük benlik hürmeti üzere meseleleri barındırıyor olabilir. Psikoterapi, bu köklere inmekte epeyce tesirlidir.
Son Söz
Zihnin yorulduğu, vücudun ağırlaştığı ve hayatın keyfinin azaldığı yerde durup bir bakmak gerek: “Bu niyet beni ileriye mi taşıyor, yoksa yalnızca yerimde mi döndürüyor?”
Unutma, düşünmek pahalıdır — ancak kimi niyetler yalnızca geçip gitmesi gereken konuklardır. Kapıyı açık bırakmayı öğrenmek bazen en güçlü adım olur.
EMDR ve Çok Düşünme İlişkisi (Ek Paragraf)
Aşırı düşünmenin gerisinde bazen işlenmemiş travmatik anılar yahut geçmiş yaşantıların izleri bulunur. Bilhassa çocuklukta yaşanan duygusal ihmal, reddedilme ya da ağır utanç üzere tecrübeler, kişinin zihninde tekrar tekrar dönüp duran sahneler yaratabilir.
EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Tekrar İşleme) terapisi, bu takılmış anıları işlemleyerek zihinsel döngülerin kırılmasına yardımcı olabilir.
